30 Հազար Տարվա Համատեղ Եվոլյուցիա․ Ինչու են Շները Հասկանում Մարդկանց Ամբողջ Աշխարհում
Իմ թիմի կողմից իրականացված միջազգային հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ մարդկանց և շների փոխազդեցության հիմնական ձևերը զարմանալիորեն նման են աշխարհի տարբեր մշակույթներում։ Այս հետազոտությունը հրապարակվել է ճանաչված Scientific Reports ամսագրում։
Մենք ուսումնասիրել ենք որսորդական շների և նրանց տերերի վարքագիծը հինգ տարբեր գյուղական տարածաշրջաններում՝ Վանուատուում, Մոնղոլիայում, Մադագասկարում, Պերուում և Գերմանիայում։ Չնայած այն հանգամանքին, որ այս տարածքներում կենսակերպը, մշակույթը և կենդանիների պահման ավանդույթները զգալիորեն տարբերվում են միմյանցից, շների և մարդկանց միջև փոխազդեցության հիմնական նկարագրիչները մեծապես համընդհանուր են եղել։
Հետազոտությանը մասնակցել են 164 «տեր — շուն» զույգ։ Մենք կենդանիներին առաջարկել ենք կատարել մի շարք փորձեր, որոնք ուղղված էին բացահայտելու նրանց հասկանալիության մակարդակը մարդու ժեստերի նկատմամբ, նրանց կողմնորոշվելու կարողությունը տերերի արձագանքներով, վարքագիծը բարդ իրավիճակներում և նոր առարկաների հետ առաջին անգամ հանդիպելիս։ Բացի այդ, մասնակիցներին՝ տերերին, տրամադրվել են հարցաթերթիկներ՝ իրենց կենդանիների հետ կապի բնույթի և հուզական կապի մասին մանրամասն տեղեկություններ հավաքագրելու նպատակով։
Հետազոտության արդյունքները ցույց են տվել, որ շների վարքագիծը տարբեր երկրներում ունի զարմանալի նմանություններ։ Շներն ակտիվորեն հասկանում են մարդու մատնանշող ժեստերը, կողմնորոշվում են տերերի արձագանքներով և անորոշ իրավիճակներում ակտիվորեն փնտրում են սոցիալական ազդանշաններ՝ հուշման կամ ուղղորդման համար։ Տերերը, իրենց հերթին, ամենուր նշում էին շների հուզական և գործնական արժեքը։ Հարցվածների ավելի քան 90%-ը համաձայն էին, որ իրենց կենդանիները սպառնալիքի դեպքում ունակ են պաշտպանել իրենց։
Այնուամենայնիվ, մենք նկատել ենք նաև որոշակի տարբերություններ։ Օրինակ, Պերուում տերերը միանշանակ ավելի ցածր էին գնահատում իրենց շների հետ հարաբերությունները, ինչը կարող է կապված լինել տեղական որսորդական պրակտիկաների հետ, որտեղ շները միշտ չէ, որ ունեն առանցքային դեր։ Իսկ Վանուատուում մարդիկ հատկապես ճշգրիտ էին մեկնաբանում կենդանիների վարքը, քանի որ դրանք ակտիվորեն օգտագործվում են խիտ անտառներում որսի ժամանակ։
Առանձնահատուկ վարքագիծ է նկատվել գերմանական շների մոտ, ինչը, հավանաբար, պայմանավորված է պաշտոնական վարժեցման ավանդույթներով և տերերի հետ փոխազդեցության ավելի սերտ մոդելիով։ Նրանք ավելի արագ էին արձագանքում հրահանգներին և ավելի հաճախ էին դիմում մարդուն աջակցության համար բարդ առաջադրանքներում։
Այս արդյունքները հաստատում են, որ մարդու և շան միջև կապն ունի խորը և հզոր էվոլյուցիոն արմատներ, որոնք պահպանվում են մշակութային տարբերությունների ֆոնին։ Ըստ մեր եզրակացության՝ վարքի կոնկրետ ձևերը կախված են այն պայմաններից, որոնցում շները կիրառվում են՝ ցույց տալով, որ այս հզոր կապը ձևավորվել է և զարգացել է համատեղ գոյության և փոխադարձ օգնության պայմաններում։
You may also like
