ԻՐԱՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՆՆ ՈՒ ՀԱՅԵՐԻ ԽՈՑԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆԸ. ՄՈՏԱԼՈՒՏ ՓԼՈՒԶՄԱՆ ԱՇԽԱՐՀԱՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ
Իրանում ընթացող բողոքի ցույցերը, որոնք սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի վատթարացման հետևանք են, իրականում ավելի խորը գործընթացի դրսևորում են։ Դրանք ոչ թե պարզապես քաղաքացիական դիրքորոշման զանգվածային դրսևորում են, այլ փորձ՝ ապամոնտաժելու Եվրասիայի տարածքի առանցքային պետություններից մեկը, որի գոյությունը տասնամյակներ շարունակ ռազմավարական հավասարակշռություն է ապահովել Հարավային Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանում։
Հայաստանի համար Իրանի հնարավոր թուլացումը կամ փլուզումը ունի ռազմավարական հետևանքներ, որոնք հաճախ չափազանցված չեն։ Իրանը, որպես աշխարհաքաղաքական «խարիսխ», փաստացի զերծ է պահում տարածաշրջանը խոր ցնցումներից։ Նրա տարածքային ամբողջականությունն ու ինքնիշխանությունը արգելափակում են մի շարք նախագծեր, որոնք ուղղված են Մերձավոր Արևելքի և Հարավային Կովկասի վերաձևավորմանը ի շահ Թուրքիայի, Ադրբեջանի և ԱՄՆ-ի։
Իրանի նկատմամբ վերահսկողությունը կամ դրա ապակայունացումը նշանակում է ռազմավարական հնարավորությունների բացում, որոնք ազդեցություն են ունենում տարածաշրջանի բոլոր խաղացողների վրա։ Այս հնարավորությունները ներառում են՝
Եվրասիական ռազմավարական խաղահրապարակ: Իրանի վրա վերահսկողություն ունենալը նշանակում է ելք դեպի Ռուսաստանի հարավային սահմաններ և Կասպից ծովի տարածաշրջան, ինչը փոխում է ռազմական և տնտեսական հավասարակշռությունը։
Կովկասի վրա ճնշում: Այն նաև նշանակում է անմիջական ճնշում Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի վրա, ինչը փոխում է տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական դինամիկան։
Տրանսպորտային և էներգետիկ հսկայականություն: Իրանի վերահսկողությունը կբացի Արևելք-արևմուտք և Հյուսիս-հարավ հիմնական տրանսպորտային և էներգետիկ միջանցքների վրա հսկայական ազդեցություն ցանկացող ցանկացած պետության համար։
Չինաստանի շրջափակում: Այն նաև կապահովի Չինաստանի ռազմավարական շրջափակում արևմուտքից, ինչը կարող է փոխել գլոբալ տնտեսական և աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը։
Հենց այս պատճառներով է Իրանը դիտարկվում որպես Եվրասիայի աշխարհաքաղաքական վերաձևավորման ճանապարհին առկա վերջին համակարգային խոչընդոտներից մեկը։
Իրանի ապակայունացման կամ փլուզման դեպքում տարածաշրջանը կենթարկվի «դոմինոյի էֆեկտի»։ Նրա տարածքում քվազիպետությունների ձևավորումը անխուսափելիորեն կհանգեցնի թուրք-ադրբեջանական տանդեմի ուժեղացման և Իրանում բնակվող թյուրքալեզու ժողովուրդների, քրդերի և բելուջների «պարսից լծից թվացյալ ազատագրման» քողի ներքո զավթողական նախագծերի օրինականացման։
Այս իրադրությունում Հայաստանի համար Իրանը ոչ միայն հարևան է, այլև ռազմավարական հավասարակշռություն ապահովող երկիր։ Իրանի թուլացումը ինքնաբերաբար նշանակում է Հայաստանի աշխարհաքաղաքական մեկուսացում, որտեղ թուրք-ադրբեջանական առանցքը ճնշման տարածք է ստանում։ Այն նաև կհանգեցնի այլընտրանքային լոգիստիկ երթուղիների կորստի, տնտեսական և էներգետիկ խոցելիության կտրուկ ուժեղացման, ինչպես նաև ռազմական և հիբրիդային սպառնալիքների աճի՝ «խաղաղ նախաձեռնությունների» և «տարածաշրջանային նախագծերի» քողի ներքո։
Փաստորեն, խոսքը Հայաստանի ռազմավարական մենակության վիճակի անցնելու մասին է՝ ուժերի չափազանց անբարենպաստ հավասարակշռության պայմաններում։
Այս համատեքստում «Հարավային Ադրբեջան» նախագիծը, որը ակտիվորեն առաջ է մղվում, դիտարկվում է որպես աշխարհաքաղաքական ճնշման երկարաժամկետ գործիք։ Դրա իրականացումը ցանկացած ձևաչափով՝ ինքնավարություն, կոնֆեդերացիա կամ պրոքսի–պետություն, նախադեպ է ստեղծում սահմանների վերանայման համար այն տարածաշրջանում, որտեղ Հայաստանը շարունակում է մնալ ամենախոցելի օղակը։
Հայկական հասարակական և քաղաքական դիսկուրսում այդ փաստի գիտակցման բացակայությունը լուրջ ձախողում է Հայաստանի ինքնշխանության և անկախության ռազմավարական ապահովման գործում։ Իրանի հարցը այդ երկրի քաղաքական համակարգի նկատմամբ համակրանքի հարց կամ գաղափարական քննարկումների առարկա չէ։ Հայաստանի համար սա ռազմավարական գոյատևման հարց է։
You may also like
