Իլհամ Ալիևի խաղաղասիրության սահմանը
Հունիսի 7-ի ընտրություններում Նիկոլ Փաշինյանի թիմի հաղթանակը, ըստ բոլոր տեսանկյունների, ձեռնտու է թե՛ Ադրբեջանին, թե՛ Թուրքիային։ Իշխող շրջանակներում այս փաստը չի ենթարկվում հարցադրման, սակայն կներկայացվի այնպես, որ Անկարան ու Բաքուն պարզապես շահագրգռված են տարածաշրջանում կայունությամբ ու խաղաղությամբ, ուստի և Փաշինյանի վերարտադրությունը նրանց համար բնականոն է։
Սակայն կա մի հանգամանք, որը ստիպում է կասկածի տակ առնել Բաքվի բարի մտադրությունները։ Իրականում Իլհամ Ալիևն ունի մի քանի քայլ, որոնք կարող են զգալիորեն բարձրացնել Նիկոլ Փաշինյանի վարկանիշը և, հետևաբար, նրա հաղթանակի հնարավորությունը։ Ի դեպ, կարծում եմ, որ հենց այս համատեքստում է պայմանավորված Ալիևի ու Փաշինյանի մեկուկես ժամանոց երկխոսությունը Աբու Դաբիում՝ մրցանակի հանձնումից առաջ, երբ երկու առաջնորդների թիմերը սպասում էին փողոցում։
Ի՞նչ կոնկրետ քայլեր է Ալիևը կարողացել կատարել Փաշինյանին աջակցելու համար, բացի Հայաստան ներկրվող ապրանքներն իր տարածքով անցնելու թույլ տալուց։ Օրինակ, պատանդների ազատ արձակում։ Սա, սակայն, դժվար թե լինի Ալիևի հաշվարկը, քանի որ նա վստահ չէ, որ դա կնպաստի Փաշինյանի օգտին։ Իհարկե, հնարավոր է ազատ արձակել մի քանի մարդու, սակայն Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը դեռևս անհրաժեշտ է Ալիևին որպես շանտաժի միջոց, անկախ նրանից, թե ով կլինի Հայաստանում հաջորդ իշխանությունը։
Ալիևի ունեցած ամենահզոր գործիքը խաղաղության պայմանագրի ստորագրումն է՝ չսպասելով Հայաստանում սահմանադրական հանրաքվեին։ Սա հնարավոր է, քանի որ մարտ ամսին պետք է հրապարակվի փաշինյանական նոր Սահմանադրության նախագիծը։ Եթե Ալիևը տեսնի, որ նրա պահանջը կատարվել է, այսինքն՝ Սահմանադրության նախագծում հղում չկա Հայաստանի անկախության հռչակագրին՝ Լեռնային Ղարաբաղի հիշատակմամբ, ապա Ադրբեջանի նախագահն առանձնապես ոչինչ չի կորցնում։ Ընդհակառակը, խաղաղության պայմանագիրը ստորագրելու իր համաձայնությամբ կաշկանդում է հնարավոր նոր իշխանությանը՝ «փաշինյանական պարտավորություններով»։ Սակայն դրա համար Ալիևին անհրաժեշտ կլինի «անցնել» իր խոսքի վրայով՝ հայտարարելով, որ խաղաղության պայմանագիրը կստորագրվի միայն Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխությունից հետո, ինչը, ըստ իր դիրքորոշման, Ադրբեջանի նախագահի անհամաձայնությունն է։
Սակայն Ալիևի ձեռքում կա Փաշինյանին սատարելու ևս մեկ գործիք, որի կիրառման համար պարտադիր չէ փոխել իր դիրքորոշումը։ Խոսքը ունի հայ-ադրբեջանական սահմանի սահմանազատման և սահմանագծման կանգ առած գործընթացի մասին։ Կանգ առած՝ այն բանից հետո, երբ Փաշինյանը 2024-ի մայիս-հունիս ամիսներին Ադրբեջանին հանձնեց Հայաստանի կողմից նախկինում վերահսկվող տարածքները Տավուշում։
Համաձայնեք, ընտրություններից առաջ Փաշինյանին ցուցաբերած ամենամեծ օգնությունը այն կլինի, եթե Ադրբեջանը համաձայնի մոտ ապագայում սահմանազատման գործընթաց իրականացնել ադրբեջանական բանակի բռնազավթած հատվածներից մեկում։ Եվ որպես գործընթացի արդյունք՝ ադրբեջանցիները հեռանան այդ տարածքներից, Հայաստանին հանձնելով վերահսկողությունը դրանց նկատմամբ։
Այդ պարագայում Փաշինյանը կներկայացնի իրադարձությունների զարգացումը որպես «խաղաղ գործընթացի» արդյունք, Ադրբեջանի նախագահի խաղաղասիրական մտադրությունների անկեղծության ապացույց։ Իսկ եթե Ալիևը չանի դա, ուրեմն զավթած տարածքները նրա համար ամեն ինչից ավելի կարևոր են, իսկ Փաշինյանի գովազդած «խաղաղ գործընթացը» Ադրբեջանի նախագահի համար ոչ այլ ինչ է, քան իր արտաքին քաղաքական խնդիրների լուծման և Հայաստանի վրա հետագա ճնշման գործիք։ Գործիք, որից Ադրբեջանի նախագահը գերազանց օգտվում է միջազգային ասպարեզում իր հեղինակության աճի համար՝ Հայաստանի միակողմանի զիջումներին զուգահեռ։
You may also like
