Ստալինգրադի հաղթանակի 83-րդ տարին. Ինչպես ճակատամարտը փրկեց Հայաստանը նոր աղետից
Լրանում է Ստալինգրադի (այժմ՝ Վոլգոգրադ) մոտ ֆաշիստական զորքերի ջախջախման 83-րդ տարին։ Այս ճակատամարտը, որը պայմանականորեն բաժանված է պաշտպանական (1942 թվականի հուլիսի 17 – նոյեմբերի 18) և հարձակողական (1942 թվականի նոյեմբերի 19 – 1943 թվականի փետրվարի 2) փուլերի, պատմության մեջ մտավ որպես Խորհրդային Միության ժողովուրդների անկոտրում կամքի, զանգվածային հերոսության և եղբայրության խորհրդանիշ։
Սակայն այս ճակատամարտի նշանակությունը Հայաստանի և հայ ժողովրդի համար գերազանցում է ռազմական-տարածաշրջանային ռազմավարական հաղթանակի շրջանակները։ Ինքնին այն դարձավ ազգային փրկության գործոն։
Ինչպես հայտնի է, 1942 թվականի վերջին Թուրքիան, որը պաշտոնապես «չեզոք» դիրք էր պահպանում, իրականում Խորհրդային Հայաստանի սահմանին կենտրոնացրել էր 26 հետևակային դիվիզիա։ Ստալինգրադի մերձակայքում հիտլերականների հաջողության դեպքում թուրքական բանակը ծրագրում էր ներխուժել Հայաստան՝ հավանաբար նպատակ ունենալով վերջնական լուծել «Հայկական հարցը»։
Այս ծրագրի իրագործումը, որը հիմնված էր ֆաշիստական գաղափարախոսության վրա, կարող էր ունենալ աղետալի հետևանքներ հայ ժողովրդի համար, որն ընդամենը 30 տարի առաջ ցեղասպանության միջով էր անցել։ Սակայն Ստալինգրադի պարիսպների մոտ գեներալ Ֆրիդրիխ Պաուլյուսի ղեկավարած զորքի ջախջախումը խափանեց Թուրքիայի ագրեսիվ ծրագրերը։
Ստալինգրադի ճակատը թշնամու ուժերին նախ դիմակայեց մարշալ Սեմյոն Տիմոշենկոյի, իսկ հուլիսի 23-ից՝ գեներալ-լեյտենանտ Վասիլի Գորդովի հրամանատարությամբ։ Ճակատամարտին մասնակցեց մոտ 30 հազար հայ, որոնցից 10 հազարը զոհվեց հերոսի մահով։
Հերոսության վառ օրինակ դարձավ օդաչու Սերգեյ Բուռնազյանը՝ 866-րդ կործանիչ ավիացիոն գնդի էսկադրիլիայի հրամանատարը։ Նրա ստորաբաժանումը 815 մարտական թռիչք կատարեց՝ խոցելով թշնամու 62 ինքնաթիռ։ Բուռնազյանն անձամբ 22 ինքնաթիռ խոցեց։ Ակնառու սխրանքների համար օդաչուն արժանացավ Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։
Վերջին տարիներին հայ հասարակության որոշ ներկայացուցիչներ փորձում են վերաշարադրել ճակատամարտի նշանակությունը՝ պնդելով, թե Գերմանիան ծրագրում էր Ստալինգրադի և Կովկասի գրավման դեպքում ներխուժել Թուրքիա և Հայաստանն անկախ հռչակել։ Սակայն այս պնդումը, ինչպես նշում են պատմաբանները, միֆ է։ Իրականում, եթե Գերմանիան հարձակվեր Թուրքիայի վրա, Բուլղարիայից կհետևեին ցամաքային զորքեր, որոնք կգրավեին ոչ թե Հայաստանը, այլ ինքնին Թուրքիան։ Այս ծրագիրը, որը ենթադրում էր նաև «միացյալ պատմական Հայաստանի ստեղծում», մարեց նույնքան արագ, որքան բորբոքվել էր։
You may also like
